
بحران عقلانیت مسلمان
نویسنده: دکتر عبدالحمید احمد ابو سلیمان
مترجم: علی عزیزی
ناشر: احسان
دستهبندی: فکر و اندیشه، اسلام، سیاسی و اجتماعی، دعوت و دعوتگری
عنوان اصلی: أزمة العقل المسلم
401 صفحه
کتاب «بحران عقلانیت مسلمان» ترجمه فارسی اثر شناختهشده عبدالحمید احمد ابوسلیمان درباره ریشههای فکری و تمدنی عقبماندگی جوامع مسلمان است. نویسنده بحران را فقط در عرصه سیاست یا اقتصاد جستوجو نمیکند، بلکه شیوه شکلگیری اندیشه، رابطه دانش دینی با واقعیت اجتماعی و ناتوانی در تولید علوم متناسب با نیازهای امت را بررسی میکند. او ضمن نقد جمود، تقلید و برخی کاستیهای روش سنتی تفکر اسلامی، راهحل را در کنار گذاشتن میراث یا پذیرش بیچونوچرای الگوهای غربی نمیبیند؛ بلکه بر بازسازی روشمند اندیشه اسلامی و پیوند میان وحی، عقل، فطرت، اخلاق و تجربه تاریخی تأکید دارد. این کتاب برای علاقهمندان به اصلاح فکری، روششناسی علوم اسلامی و بازسازی تمدن اسلامی خواندنی است.
۱٬۱۷۵٬۰۰۰ تومان · موجود
«بحران عقلانیت مسلمان» ترجمه فارسی کتاب أزمة العقل المسلم نوشته عبدالحمید احمد ابوسلیمان است؛ اثری که مسئله عقبماندگی و ضعف تمدنی مسلمانان را از زاویهای فکری و معرفتی بررسی میکند. پرسش مرکزی کتاب این است که چرا جامعهای با میراث دینی و تمدنی گسترده، در دورههای جدید از تولید اندیشه، نهادسازی و پاسخگویی به نیازهای واقعی خود بازمانده است.
بحران از کجا آغاز میشود؟
نویسنده بحران موجود را به یک عامل محدود نمیکند. از نگاه او، مشکلات سیاسی، اجتماعی و تمدنی با نوع نگاه انسان به دانش، تاریخ، جامعه و وظیفه دینی او ارتباط دارند. هنگامی که تفکر به حفظ قالبهای تکراری، تقلید از گذشتگان یا الگوبرداری شتابزده از الگوهای بیرونی محدود شود، توانایی جامعه برای فهم شرایط تازه و ساختن راهحلهای بومی کاهش مییابد.
کتاب در همین چارچوب، «عقل مسلمان» را به معنای توانایی اندیشیدن مسلمانان در بستر ایمان، تاریخ و واقعیت اجتماعی بررسی میکند؛ نه بهعنوان مفهومی نژادی یا ثابت. مسئله اصلی، شیوه عملکرد این عقل و روشهایی است که به وسیله آنها واقعیت فهم، تحلیل و درباره آن تصمیمگیری میشود.
نقد روش سنتی و گریز از تقلید
یکی از محورهای مهم اثر، ارزیابی روش سنتی تفکر اسلامی است. این ارزیابی به معنای نفی میراث اسلامی نیست؛ بلکه نویسنده میکوشد میان میراث زنده و قالبهای تاریخی تمایز بگذارد. از نظر او، احترام به گذشته زمانی ثمربخش است که به فهم اصول، کشف تجربههای موفق و توانایی پاسخگویی به مسائل جدید بینجامد، نه اینکه جامعه را در تکرار صورتهای قدیمی متوقف کند.
در سوی دیگر، کتاب نسبت به راهحلهای وارداتی و غربگرایی تقلیدی نیز هشدار میدهد. اصلاح فکری زمانی پایدار خواهد بود که بر شناخت دقیق واقعیت، مبانی روشن و گفتوگوی سنجیده با دستاوردهای بشری استوار باشد.
روششناسی اندیشه اسلامی
ابوسلیمان راه برونرفت را در شکلگیری رویکردی جامع میبیند؛ رویکردی که در آن وحی، عقل، فطرت، تجربه انسانی، اخلاق و واقعیت تاریخی هرکدام جایگاه خود را داشته باشند. در این نگاه، دانش دینی نباید از زندگی اجتماعی جدا شود و علوم انسانی نیز نباید بدون توجه به مبانی ارزشی و معنوی انسان مسلمان شکل بگیرد.
کتاب بر ضرورت بازسازی روش اندیشیدن تأکید دارد. منظور از این بازسازی، تولید پاسخهای شعاری نیست؛ بلکه باید پرسشها، مفاهیم، روش مطالعه تاریخ و شیوه تحلیل پدیدههای اجتماعی از نو بررسی شوند. چنین کاری به فهم بهتر مسائل امت اسلامی و طراحی راهحلهایی واقعبینانهتر کمک میکند.
از اندیشه تا ساخت تمدن
بخش مهمی از اثر به نیازهای معرفتی تمدن اسلامی اختصاص دارد. جامعهای که میخواهد در عرصه علم، فرهنگ، آموزش و سیاست اثرگذار باشد، به علوم و نهادهایی نیاز دارد که مسائل واقعی آن را بشناسند. نویسنده از همین زاویه به مقدمات علوم اجتماعی اسلامی و الزامات ساخت علوم تمدنی میپردازد.
- پیوند دادن دانش با نیازهای واقعی جامعه؛
- بازاندیشی در مبانی علوم انسانی و اجتماعی؛
- جلوگیری از جدایی میان اخلاق، معنویت و سامان اجتماعی؛
- توجه همزمان به تجربه تاریخی و شرایط معاصر؛
- پرورش نسلی که قدرت تحلیل، اجتهاد و مسئولیت اجتماعی داشته باشد.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این اثر برای خوانندگانی مناسب است که به نسبت اسلام و تمدن، اصلاح فکری، روششناسی علوم اسلامی و آینده جوامع مسلمان علاقه دارند. دانشجویان رشتههای علوم اسلامی و علوم انسانی، طلاب و مدرسان، فعالان فرهنگی و دعوتی و کسانی که به دنبال فهم ریشههای عمیقتر بحرانهای اجتماعی مسلمانان هستند، میتوانند از چارچوب تحلیلی کتاب بهره ببرند.
ارزش کتاب در این است که بحران را به مجموعهای از گلایههای سیاسی یا اخلاقی فرو نمیکاهد. نویسنده تلاش میکند خواننده را به پرسشهایی بنیادیتر برساند: چگونه میاندیشیم؟ دانش را از کجا میگیریم؟ چه نسبتی میان ایمان و زندگی اجتماعی برقرار میکنیم؟ و برای ساختن آیندهای بهتر، چه تغییری باید در روش فهم و عمل ما پدید آید؟
برای آشنایی بیشتر با کتابهای مرتبط،ظلم و فساد در تاریخ اسلام و فروپاشی تمدن اسلامی و بازسازی آن «ریشه های فرهنگی و تربیتی» را نیز میتوانید بررسی کنید.
پرسشهای متداول درباره بحران عقلانیت مسلمان
کتاب بحران عقلانیت مسلمان درباره چیست؟
این کتاب ریشههای فکری و معرفتی ضعف تمدنی مسلمانان را بررسی میکند و بر بازسازی روش اندیشه اسلامی، پیوند دانش با واقعیت اجتماعی و تولید علوم متناسب با نیازهای امت تأکید دارد.
عنوان اصلی کتاب چیست؟
عنوان اصلی اثر به زبان عربی «أزمة العقل المسلم» است و نویسنده آن عبدالحمید احمد ابوسلیمان است.
آیا کتاب فقط به نقد روش سنتی میپردازد؟
خیر. نویسنده ضمن نقد جمود و تقلید، بر استفاده سنجیده از میراث اسلامی و شکلگیری رویکردی جامع برای پیوند وحی، عقل، فطرت، اخلاق و تجربه تاریخی تأکید میکند.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
دانشجویان و پژوهشگران اندیشه اسلامی، طلاب، فعالان فرهنگی و دعوتی و علاقهمندان به اصلاح فکری و بازسازی تمدن اسلامی مخاطبان اصلی آن هستند.