
ظلم و فساد در تاریخ اسلام
نویسنده: دکتر عبدالحمید احمد ابو سلیمان
مترجم: رویا سروری
ناشر: احسان
دستهبندی: اسلام
عنوان اصلی: إشكالية الاستبداد و الفساد في التاريخ الإسلامي
شابک: 9786223264870
88 صفحه
کتاب «ظلم و فساد در تاریخ اسلام» نوشته دکتر عبدالحمید احمد ابوسلیمان و ترجمه رویا سروری، نگاهی تحلیلی به پیوند میان استبداد، فساد و بحرانهای سیاسی در تجربه تاریخی مسلمانان دارد. نویسنده میان اصول اصلاحی اسلام و عملکرد حکومتهایی که به نام اسلام شکل گرفتهاند تمایز میگذارد و نشان میدهد چگونه تمرکز قدرت، وراثت سیاسی، ضعف نظارت عمومی و وابستگی نهادهای اجتماعی میتواند زمینهساز فساد و عقبماندگی شود. کتاب تنها به نقد گذشته اکتفا نمیکند؛ بلکه با تأکید بر اجتهاد، بازخوانی قرآن و سنت، تربیت اصلاحگران، استقلال نهادها و مشارکت اجتماعی، راههایی برای اصلاح فکری و سیاسی پیشنهاد میدهد. این اثر برای علاقهمندان به تاریخ سیاسی اسلام، اندیشه اصلاحی و مسائل اجتماعی جهان اسلام خواندنی است.
۳۷۶٬۰۰۰ تومان · موجود
کتاب «ظلم و فساد در تاریخ اسلام» نوشته دکتر عبدالحمید احمد ابوسلیمان، به یکی از پرسشهای مهم در مطالعه تاریخ سیاسی مسلمانان میپردازد: چرا جامعهای که در آموزههای دینی خود بر عدالت، شورا، مسئولیتپذیری و مقابله با ظلم تأکید دارد، در بخشهایی از تاریخ خود با استبداد، فساد و تمرکز قدرت روبهرو شده است؟ نویسنده برای پاسخ به این پرسش، میان اصول و ارزشهای اسلام از یک سو و تجربه تاریخی حکومتهای مسلمان از سوی دیگر تفاوت میگذارد.
این تمایز، نقطه آغاز بحث کتاب است. از نگاه ابوسلیمان، نمیتوان همه رفتارهای حاکمان و ساختارهای سیاسی شکلگرفته در تاریخ را عیناً با آرمانهای دینی یکی دانست. تجربه تاریخی باید با نگاه انتقادی بررسی شود؛ نه با تقدیس بیدلیل و نه با انکار کلی. چنین رویکردی به خواننده کمک میکند عوامل واقعی شکلگیری بحرانهای سیاسی و اجتماعی را بهتر بشناسد.
استبداد چگونه با فساد پیوند میخورد؟
کتاب استبداد و فساد را دو مسئله جدا از هم نمیبیند. هنگامی که قدرت در اختیار گروهی محدود قرار میگیرد و سازوکار مؤثری برای نظارت، نقد و پاسخگویی وجود ندارد، زمینه برای سوءاستفاده از قدرت فراهم میشود. فساد در این معنا فقط اختلاس یا منفعتطلبی مالی نیست؛ بلکه میتواند سیاسی، اداری، اخلاقی و اجتماعی باشد و در قالب تبعیض، حذف مخالفان، وابستگی نهادها و تحریف ارزشهای دینی ظاهر شود.
نویسنده نشان میدهد که استبداد با محدود کردن مشارکت عمومی، جامعه را از امکان اصلاح تدریجی محروم میکند و فساد نیز با تضعیف اعتماد، شایستهسالاری و عدالت، پایههای جامعه را فرسوده میسازد. در چنین چرخهای، ضعف مردم و نهادها به قدرت بیشتر حاکمیت بسته کمک میکند و قدرت انحصاری نیز ضعف نهادهای اجتماعی را عمیقتر میسازد.
بازخوانی تجربه سیاسی مسلمانان
یکی از محورهای مهم اثر، توجه به دگرگونیهایی است که پس از دوره نخستین اسلام در ساختار حکومت پدید آمد. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که نقشهای گوناگون پیامبر اسلامﷺ، از پیامبری و تبلیغ تا آموزش، رهبری اجتماعی و حکومت، نباید بدون تحلیل تاریخی با یکدیگر درآمیخته شوند. در ادامه، عواملی مانند مناسبات قبیلهای، وراثت سیاسی، منافع گروهی و تأثیر فرهنگهای واردشده به سرزمینهای اسلامی در تغییر مسیر حکومت بررسی میشوند.
این نگاه به معنای نادیده گرفتن دستاوردهای تمدن اسلامی نیست؛ بلکه تلاشی است برای فهم دقیقتر نقاط قوت و ضعف آن. کتاب از خواننده میخواهد تاریخ را عرصه درسآموزی بداند و میان ارزشهای ثابت دینی و شکلهای متغیر حکومتداری تمایز بگذارد.
اصلاح؛ از اندیشه تا نهاد
اثر حاضر اصلاح را صرفاً در تغییر افراد یا شعارهای سیاسی خلاصه نمیکند. اصلاح پایدار به بازسازی اندیشه، تربیت انسانهای مسئول، تقویت نهادهای مستقل و ایجاد امکان مشارکت عمومی نیاز دارد. از این منظر، قرآن و سنت باید با رویکردی عقلانی و آگاهانه بازخوانی شوند و میراث تاریخی نیز بدون تعصب، اما با احترام به اصول دینی، مورد بررسی قرار گیرد.
در نگاه نویسنده، اجتهاد و تجدید فکری زمانی سودمند است که به مسائل واقعی جامعه پاسخ دهد. اندیشه اصلاحی باید بتواند در آموزش، سیاست، رسانه، نهادهای مدنی و رفتار اجتماعی اثر بگذارد. به همین دلیل، کتاب میان تولید فکر و اجرای آن فاصله نمیگذارد و از اصلاحگران، اندیشمندان و جنبشهای اسلامی میخواهد مسئولیت خود را در تبدیل ارزشها به برنامههای عملی جدی بگیرند.
نقش جنبشهای اسلامی و جامعه مدنی
بخش دیگری از بحث به جایگاه جنبشهای اسلامی و نهادهای اجتماعی مربوط است. نویسنده بر این باور است که نهادهای دینی و دعوتی نباید خود را مالک انحصاری سیاست بدانند یا از جانب جامعه به وصایت سیاسی بپردازند. فعالیت دینی میتواند بر تربیت، اخلاق و ارزشهای عمومی تمرکز کند، در حالی که عرصه سیاست به برنامه، تخصص، پاسخگویی و امکان رقابت سالم نیاز دارد.
در کنار آن، وجود نهادهای مستقل از حکومت برای جلوگیری از تمرکز قدرت اهمیت دارد. جامعه مدنی، رسانه، دانشگاه، نهادهای آموزشی و گروههای اجتماعی میتوانند امکان نقد، نظارت و اصلاح را افزایش دهند. این نگاه، کتاب را از یک روایت صرفاً تاریخی فراتر میبرد و آن را به بحثی درباره آینده جوامع اسلامی تبدیل میکند.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
- خوانندگانی که به تاریخ سیاسی و اجتماعی اسلام علاقه دارند.
- دانشجویان و پژوهشگران اندیشه سیاسی اسلامی و اصلاح اجتماعی.
- علاقهمندان به رابطه دین، حکومت، جامعه مدنی و آزادی سیاسی.
- فعالان فرهنگی، دعوتگران و مربیانی که درباره اصلاح جامعه مطالعه میکنند.
- کسانی که میخواهند ریشههای استبداد و فساد را در کنار راهکارهای اصلاحی بررسی کنند.
«ظلم و فساد در تاریخ اسلام» کتابی کوتاه اما مسئلهمحور است. ارزش آن در این است که خواننده را از نگاه سطحی به تاریخ، که در آن همه مشکلات به افراد یا حوادث منفرد نسبت داده میشود، به سمت بررسی ساختارها، نهادها و فرهنگ سیاسی هدایت میکند. این اثر برای کسانی مناسب است که میخواهند گذشته مسلمانان را با نگاهی مسئولانه بخوانند و از دل آن، پرسشهایی برای اصلاح فکری و اجتماعی امروز به دست آورند.
برای آشنایی بیشتر با کتابهای مرتبط، صفحه فروپاشی تمدن اسلامی و بازسازی آن «ریشه های فرهنگی و تربیتی» را نیز میتوانید بررسی کنید.
پرسشهای متداول درباره ظلم و فساد در تاریخ اسلام
کتاب «ظلم و فساد در تاریخ اسلام» درباره چیست؟
این کتاب رابطه میان استبداد، فساد و ساختارهای قدرت در تجربه تاریخی مسلمانان را بررسی میکند و به راههای اصلاح فکری، سیاسی و اجتماعی میپردازد.
نویسنده کتاب «ظلم و فساد در تاریخ اسلام» کیست؟
نویسنده کتاب دکتر عبدالحمید احمد ابوسلیمان، متفکر و نویسنده حوزه اندیشه اسلامی و اصلاح اجتماعی است.
مهمترین موضوعات کتاب چیست؟
استبداد سیاسی، فساد، تمرکز قدرت، وراثت سیاسی، نقش نهادهای مستقل، جامعه مدنی، اجتهاد و مسئولیت جنبشهای اسلامی از موضوعات اصلی کتاب هستند.
این کتاب برای چه مخاطبانی مناسب است؟
برای علاقهمندان به تاریخ سیاسی اسلام، اندیشه اصلاحی، رابطه دین و سیاست و مسائل اجتماعی جهان اسلام مناسب است.
مترجم و ناشر این نسخه چه کسانی هستند؟
این نسخه با ترجمه رویا سروری توسط نشر احسان منتشر شده است.