
فمینیسم اسلامی
نویسنده: سامی عامری
مترجم: عدنان حبیبی
ناشر: ریشه
دستهبندی: رد شبهات
عنوان اصلی: النسوية الإسلامية: بين الانسلاخ و التلفيق
174 صفحه
کتاب «فمینیسم اسلامی» نوشته سامی عامری، بررسی انتقادی نسبت میان فمینیسم و اسلام است. نویسنده با واکاوی خاستگاههای فمینیسم و شیوه ورود آن به فضای فکری مسلمانان، میپرسد آیا میتوان میان مفاهیم فمینیستی و مرجعیت شریعت جمع کرد یا این ترکیب در بسیاری از موارد به تغییر معنای دین میانجامد. کتاب دو گرایش «انسلاخی» و «تلفیقی» را از هم جدا میکند و نشان میدهد هرکدام چگونه با قرآن، سنت و احکام مربوط به زن و خانواده مواجه میشوند. مباحثی مانند برابری جنسیتی، قوامت، ولایت، حجاب، ارث و حقوق زن در چارچوب همین نقد بررسی شدهاند. این اثر برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند با یکی از جریانهای مهم اندیشه معاصر درباره زن، خانواده و هویت اسلامی آشنا شوند و استدلالهای منتقدان فمینیسم اسلامی را بشناسند.
۳۹۳٬۸۶۰ تومان · موجود
کتاب فمینیسم اسلامی نوشته سامی عامری، تلاشی برای بررسی انتقادی جریانی است که با پیوندزدن واژه «فمینیسم» به «اسلام»، خود را مدافع حقوق زنان از درون سنت اسلامی معرفی میکند. نویسنده از همان آغاز بر این نکته تمرکز دارد که جذابیت یک عنوان، بهتنهایی درباره مبانی و نتایج یک جریان فکری داوری نمیکند؛ بلکه باید دید آن جریان از چه تصویری درباره انسان،خانواده، آزادی، عدالت و مرجعیت دینی آغاز میکند.
فمینیسم اسلامی چگونه شکل میگیرد؟
عامری ابتدا زمینههای تاریخی و فکری فمینیسم را بررسی میکند و نشان میدهد که این جریان در بستر خاص اجتماعی و فلسفی غرب پدید آمده است. از نگاه او، انتقال مفاهیم فمینیستی به جوامع مسلمان بدون توجه به تفاوت مبانی دینی و فرهنگی، میتواند پرسشهای تازهای درباره هویت اسلامی ایجاد کند. مسئله اصلی کتاب صرفاً دفاع یا مخالفت با یک مطالبه اجتماعی نیست؛ بحث بر سر این است که معیار تشخیص حق و عدالت چه باشد و آیا میتوان مفاهیم وارداتی را بدون تغییر در ساختار فکری اسلام پذیرفت.
دو گرایش؛ انسلاخ (جدایی طلب) و تلفیق (سازشگر)
یکی از محورهای مهم کتاب، تفکیک میان دو صورت از فمینیسم اسلامی است. نویسنده از یک سو درباره گرایشی سخن میگوید که با استفاده از زبان دینی، در نهایت به کنارگذاشتن یا تضعیف برخی مبانی و احکام قطعی اسلام میانجامد. از سوی دیگر، گرایش تلفیقی را بررسی میکند که میکوشد میان ارزشهای فمینیستی و مفاهیم اسلامی سازگاری ایجاد کند؛ اما به باور نویسنده، این سازگاری گاه به ترکیبی ناپایدار و ناسازگار تبدیل میشود.
در این چارچوب، کتاب به روشهای مختلف خواندن قرآن و سنت نیز توجه دارد. پرسش مهم این است که آیا متن دینی باید با پیشفرضهای از پیش پذیرفتهشده بازتفسیر شود، یا اینکه اصول فهم متن، دانش دینی و حدود اجتهاد باید در تحلیل مسائل زنان رعایت شود. این بحث، کتاب را از یک واکنش احساسی فراتر میبرد و آن را به بررسی رابطه میان ایدئولوژی، تفسیر و مرجعیت دینی نزدیک میکند.
مسائل زن و خانواده در کانون بحث
نویسنده برای توضیح دیدگاه خود به موضوعاتی میپردازد که بیشترین مناقشه را در گفتوگوهای معاصر درباره اسلام و زنان ایجاد کردهاند:
- معنای برابری و تفاوت آن با عدالت در نگاه اسلامی؛
- قوامت و ولایت و نحوه تفسیر آنها در خانواده؛
- حجاب و نسبت آن با آزادی و هویت زن مسلمان؛
- ارث و دیگر احکام مالی و خانوادگی؛
- مرز میان دفاع از حقوق شرعی زن و پذیرش الگوهای فمینیستی؛
- نقش سنت، فقه و اجتهاد در پاسخگویی به مسائل جدید.
اهمیت این بخش در آن است که کتاب بحث نظری خود را به پرسشهای ملموس زندگی اجتماعی پیوند میدهد. خواننده با این مسئله روبهرو میشود که اختلاف بر سر حقوق زن، فقط اختلاف بر سر چند حکم جداگانه نیست؛ بلکه به دو نگاه متفاوت درباره انسان، خانواده، مسئولیت، آزادی و رابطه فرد با جامعه بازمیگردد.
دفاع از حقوق زن یا بازتعریف شریعت؟
عامری میان دو مسیر تمایز میگذارد: نخست، دفاع از حقوقی که اسلام برای زن به رسمیت شناخته و اصلاح بیعدالتیهایی که ممکن است از عرف، رفتار اجتماعی یا اجرای نادرست پدید آید؛ دوم، بازتعریف معیارهای حق و عدالت بر اساس الگوهایی که بیرون از چارچوب شریعت شکل گرفتهاند. از دیدگاه کتاب، مشکل زمانی آغاز میشود که برای هماهنگکردن احکام دینی با یک الگوی از پیش تعیینشده، معنای نصوص تغییر کند یا بخشهایی از آن نادیده گرفته شود.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این اثر برای خوانندگانی مناسب است که به اندیشه اسلامی معاصر، مسائل زنان، خانواده، حقوق زن و نقد جریانهای فکری جدید علاقه دارند. دانشجویان و پژوهشگران مطالعات اسلامی و اجتماعی، فعالان فرهنگی، مربیان و دعوتگران و نیز کسانی که در فضای رسانهای با شبهات مربوط به زن و شریعت روبهرو میشوند، میتوانند از طرح منظم مسئله در این کتاب استفاده کنند. خواندن آن همچنین برای کسانی سودمند است که پیش از پذیرش یا رد عنوان «فمینیسم اسلامی» میخواهند با مبانی، ادعاها و پیامدهای این جریان آشنا شوند.
«فمینیسم اسلامی» کتابی درباره یک مسئله زنده و همچنان محل بحث است: آیا میتوان از حقوق زن دفاع کرد، بیآنکه مرجعیت وحی و ساختار کلی شریعت کنار گذاشته شود؟سامی عامری پاسخ خود را با بررسی خاستگاه فمینیسم، خوانشهای معاصر از دین و نمونههای عینی مسائل زنان ارائه میکند.
برای آشنایی بیشتر با کتابهای مرتبط، صفحه رد شبهات را نیز میتوانید بررسی کنید.
پرسشهای متداول درباره فمینیسم اسلامی
کتاب فمینیسم اسلامی درباره چیست؟
این کتاب نسبت میان فمینیسم و اسلام را بررسی میکند و با تمرکز بر مبانی فکری، شیوه تفسیر متون دینی و مسائل زنان، قرائتهای موسوم به فمینیسم اسلامی را نقد میکند.
منظور از فمینیسم انسلاخی و تلفیقی چیست؟
در چارچوب تحلیل کتاب، فمینیسم انسلاخی به گرایشی گفته میشود که به تضعیف اصول اسلامی از درون میانجامد و فمینیسم تلفیقی به تلاش برای ترکیب مفاهیم فمینیستی و لیبرال با برخی مفاهیم اسلامی اشاره دارد.
چه موضوعاتی درباره زنان در کتاب بررسی میشود؟
برابری جنسیتی، حقوق زن، قوامت، ولایت، حجاب، ارث، خانواده، اجتهاد و شیوه فهم قرآن و سنت از موضوعات اصلی کتاب هستند.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
برای علاقهمندان به اندیشه اسلامی معاصر، مطالعات زنان، خانواده، نقد جریانهای فکری جدید و پاسخگویی به شبهات مربوط به جایگاه زن در اسلام مناسب است.