کتاب‌های امام محمد غزالی

درباره امام محمد غزالی

امام ابو حامد محمد غزالی طوسی، مشهور به امام غزالی و حجت‌الاسلام، از برجسته‌ترین عالمان مسلمان در فقه شافعی، اصول فقه، کلام اشعری، اخلاق و تصوف است. او در طوسِ خراسان، نزدیک مشهد امروزی، زاده شد و پس از آموزش‌های آغازین در زادگاه خود، برای ادامهٔ تحصیل به نیشابور رفت. غزالی در آنجا نزد امام‌الحرمین ابوالـمعالی جوینی، دانشمند بزرگ شافعی و اشعری، فقه، کلام و جدل آموخت و خیلی زود در دانش‌های عقلی و نقلی شهرت یافت.

توان علمی او سبب شد نظام‌الملک، وزیر نامدار سلجوقی، وی را در سال ۴۸۴ق/۱۰۹۱م به تدریس در مدرسهٔ نظامیهٔ بغداد برگزیند. این منصب، غزالی را در شمار اثرگذارترین مدرسان عصر خود قرار داد؛ بااین‌حال، او در ۴۸۸ق/۱۰۹۵م از تدریس رسمی و زندگی پرآوازهٔ بغداد کناره گرفت. دوره‌ای از سفر، خلوت، عبادت و تألیف را در دمشق، بیت‌المقدس، حجاز و خراسان گذراند و سپس به طوس بازگشت. در سال‌های پایانی زندگی، مدتی در نظامیهٔ نیشابور تدریس کرد و سرانجام در طوس درگذشت.

غزالی در آثار خود کوشید میان دانش فقهی، اعتقاد دینی، سلوک اخلاقی و اصلاح درون پیوندی استوار برقرار کند. مختصر احیاء علوم الدین دریچه‌ای به مهم‌ترین اثر او در اخلاق و تربیت دینی است؛ کتابی که عبادات، عادت‌های روزمره، آفات دل و راه‌های رهایی را در منظومه‌ای واحد بررسی می‌کند. در حوزهٔ اصول فقه نیز المستصفی من علم الاصول 1/2 أحمد زکی حماد از آثار بنیادین او به‌شمار می‌آید. همچنین ترجمه ی فارسی فیصل التفرقه بیانگر توجه غزالی به مسئلهٔ مرزهای ایمان، بدعت و داوری در باب تکفیر است.

از دیگر نوشته‌های شناخته‌شدهٔ او می‌توان به «تهافت الفلاسفة» در نقد مباحث مابعدالطبیعی فیلسوفان، «المنقذ من الضلال» در شرح تجربهٔ فکری و معنوی خویش، «الاقتصاد فی الاعتقاد» در کلام، و «کیمیای سعادت» به فارسی اشاره کرد. آثار غزالی همچنان برای خوانندگانی که به پیوند میان دانش دینی، اخلاق فردی و خودسازی علاقه‌مندند، خواندنی و اثرگذار است.