
رفع ابهام نسخ در قرآن
نویسنده: دکتر مصطفی ابراهیم زلمی
مترجم: ابوبکر حسن زاده
ناشر: آراس
دستهبندی: فکر و اندیشه، قرآن و علوم قرآن
عنوان اصلی: التبيان لرفع غموض النسخ في القرآن
شابک: 9786006840352
520 صفحه
«رفع ابهام نسخ در قرآن» پژوهشی درباره یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات علوم قرآن و اصول فقه است. دکتر مصطفی ابراهیم زلمی رحمه الله در این اثر میکوشد مفهوم نسخ را از کاربردهای نزدیک به آن، مانند تخصیص، تقیید، بیان و تغییر شرایط حکم، جدا کند و نشان دهد که نسبتدادن نسخ به آیات قرآن نیازمند دقت در معنا، سیاق، ترتیب تشریع و دلیل معتبر است. کتاب با رویکردی تحلیلی به مسئله ناسخ و منسوخ میپردازد و خواننده را با پرسشهایی مانند امکان و وقوع نسخ، معیار تشخیص آیه منسوخ و نقش اصول فقه در فهم آیات آشنا میکند. این ترجمه برای دانشجویان علوم قرآن، پژوهشگران اصول فقه، طلاب و علاقهمندان به بررسی علمی شبهات قرآنی مناسب است.
۲۳۵٬۰۰۰ تومان · ناموجود
«رفع ابهام نسخ در قرآن» ترجمه کتاب عربی التبيان لرفع غموض النسخ في القرآن نوشته دکتر مصطفی ابراهیم زلمی رحمه الله است؛ اثری پژوهشی که یکی از مباحث مهم و در عین حال پیچیده علوم قرآن و اصول فقه را بررسی میکند. موضوع کتاب فقط شناسایی چند آیه بهعنوان ناسخ یا منسوخ نیست، بلکه نویسنده ابتدا میپرسد «نسخ» دقیقاً به چه معناست و چه تفاوتی با مفاهیم نزدیک به آن دارد.
نسخ در قرآن؛ از اصطلاح تا کاربرد
در مباحث تفسیری و اصولی، گاهی هر نوع تفاوت میان دو حکم یا هر تغییری در شیوه بیان یک دستور، نسخ نامیده میشود. زلمی با این شیوه برخورد موافق نیست و بر ضرورت تفکیک مفاهیم تأکید دارد. از نگاه او، بخشی از مواردی که در نوشتههای پیشین ذیل عنوان ناسخ و منسوخ آمدهاند، ممکن است در واقع به تخصیص یک حکم عام، تقیید یک حکم مطلق، توضیح و تفصیل یک آیه یا تغییر شرایط و موضوع حکم مربوط باشند.
این تفکیک مفهومی، محور اصلی کتاب را شکل میدهد؛ زیرا اگر هر تفاوت ظاهری میان آیات نسخ تلقی شود، شمار آیات منسوخ افزایش مییابد و پرسشهایی درباره هماهنگی آیات قرآن پدید میآید. نویسنده تلاش میکند پیش از داوری درباره هر مصداق، تعریف دقیق اصطلاح، رابطه آیات با یکدیگر و نوع دلیلی را که برای ادعای نسخ ارائه شده بررسی کند.
رویکرد کتاب به آیات و احکام
کتاب با تکیه بر مباحث اصول فقه و تحلیل تفسیری، مسئله تقدم و تأخر حکمها را دنبال میکند. در این چارچوب، صرف متفاوتبودن دو آیه یا دشواربودن جمع میان آنها برای اثبات نسخ کافی نیست. باید روشن شود که آیا حکم نخست و حکم دوم واقعاً درباره یک موضوع، یک موقعیت و یک سطح از تکلیف هستند یا تفاوت موجود از راه تخصیص، تقیید، بیان، تدریج در تشریع یا تغییر شرایط توضیحپذیر است.
این روش به خواننده کمک میکند تا با دقت بیشتری به آیاتی نگاه کند که در برخی کتابها منسوخ دانسته شدهاند. بحث کتاب از این جهت با مسئله انسجام درونی قرآن نیز ارتباط پیدا میکند و نشان میدهد که فهم درست اصطلاحات اصولی چگونه میتواند از برداشتهای شتابزده درباره تعارض یا تغییر در آیات جلوگیری کند.
دیدگاه ویژه نویسنده درباره نسخ
مصطفی ابراهیم زلمی رحمه الله در این اثر دیدگاهی متفاوت با دیدگاه رایج درباره وقوع نسخ در قرآن ارائه میکند. او میان امکان عقلی نسخ و وقوع آن در آیات قرآن تفاوت میگذارد و استدلال میکند که بسیاری از موارد مشهور، پس از بررسی دقیقتر، در چارچوبهای دیگری مانند تخصیص، تقیید یا پایانیافتن موضوع حکم قابل توضیحاند.
این دیدگاه سبب شده است کتاب در میان آثار معاصر مربوط به ناسخ و منسوخ جایگاهی بحثبرانگیز داشته باشد. مطالعه آن برای کسانی که میخواهند تنها با نتیجه یک دیدگاه آشنا نشوند، بلکه مسیر استدلال و معیارهای تشخیص نسخ را نیز دنبال کنند، سودمند است.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
- دانشجویان رشتههای علوم قرآن، تفسیر، فقه و اصول فقه؛
- طلاب و مدرسانی که با مباحث ناسخ و منسوخ سروکار دارند؛
- پژوهشگران فقه تطبیقی و رابطه میان قرآن و احکام شرعی؛
- علاقهمندان به پاسخ تحلیلی به شبهات مربوط به تغییر یا تعارض احکام قرآنی؛
- خوانندگانی که به مباحث مفهومی، استدلالی و روششناختی در فهم قرآن علاقه دارند.
ارزش مطالعه اثر
ارزش اصلی «رفع ابهام نسخ در قرآن» در این است که خواننده را از برخورد سطحی با عنوان ناسخ و منسوخ دور میکند. کتاب نشان میدهد که پیش از پذیرش ادعای نسخ، باید معنای دقیق آیات، نوع حکم، زمینه تشریع، امکان جمع میان آیات و اعتبار دلیل مورد بررسی قرار گیرد. از این منظر، اثر هم برای مطالعه تخصصی در علوم قرآن و اصول فقه کاربرد دارد و هم میتواند به خوانندهای که با پرسشهای اعتقادی یا شبهات قرآنی روبهروست، چارچوبی منظم برای پیگیری بحث ارائه دهد.
برای آشنایی بیشتر با کتابهای مرتبط، صفحه فکر و اندیشه را نیز میتوانید بررسی کنید.
پرسشهای متداول درباره رفع ابهام نسخ در قرآن
کتاب «رفع ابهام نسخ در قرآن» درباره چیست؟
این کتاب مفهوم نسخ در قرآن و تفاوت آن با تخصیص، تقیید، بیان و تغییر شرایط حکم را بررسی میکند و دیدگاهی تحلیلی درباره آیات ناسخ و منسوخ ارائه میدهد.
نویسنده کتاب «رفع ابهام نسخ در قرآن» چه کسی است؟
نویسنده اثر دکتر مصطفی ابراهیم زلمی رحمه الله است و نسخه فارسی آن با ترجمه ابوبکر حسنزاده منتشر شده است.
آیا کتاب فقط فهرستی از آیات منسوخ ارائه میکند؟
خیر. محور کتاب تحلیل مفهوم نسخ و بررسی معیارهای تشخیص آن است؛ بنابراین نویسنده پیش از پرداختن به مصادیق، میان نسخ و مفاهیمی مانند تخصیص و تقیید تفاوت میگذارد.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
دانشجویان و پژوهشگران علوم قرآن، تفسیر، فقه و اصول فقه، طلاب و خوانندگانی که به بررسی استدلالی شبهات مربوط به نسخ در قرآن علاقه دارند.